wienerberger helpt gebouwen hittebestendig maken met keramische materialen
Wat vandaag een paar hete weken lijkt, kan binnen één generatie een vast hitteseizoen worden. Dat is één van de conclusies uit een studie van KU Leuven en architectenbureau Archipelago in opdracht van Verozo. Het onderzoek rekent op basis van klimaatmodellen van de KU Leuven de hittestress voor woningen door.
24/06/2026
Architect-onderzoeker Joost Declercq toetste de scenario’s aan het Belgische woningbestand en vertaalde ze naar ontwerpkeuzes:
Met zijn duurzame kleiproducten biedt wienerberger oplossingen om een bijdrage te leveren aan de eerste twee stappen.
Belgische woningen dreigen de komende decennia massaal blootgesteld te worden aan verhoogde hittestress als gevolg van de klimaatopwarming. Dat blijkt uit de studie van KU Leuven, die voor het eerst op grote schaal in kaart brengt wat stijgende temperaturen betekenen voor huizen en appartementen in ons land. Zonder snelle en doordachte maatregelen zal oververhitting niet langer een uitzondering zijn, maar een structureel probleem dat vrijwel elk Belgisch gezin treft.
De onderzoekers analyseerden scenario’s waarbij de aarde gemiddeld 2°C en 3°C opwarmt. In het meest pessimistische maar realistische scenario kan de grens van 2°C al rond 2039 worden bereikt. Dan kan België jaarlijks tot 11 hittegolfdagen kennen. Een opwarming van 3°C volgt mogelijk al tegen 2063. Wat vandaag nog uitzonderlijk is, dreigt dan de norm te worden. Vandaag worden Belgische woningen amper blootgesteld aan buitentemperaturen boven de 25°C gedurende meer dan 40 dagen per jaar. In een wereld die 2°C warmer is, geldt dat al voor ongeveer één op de vijf Belgische woningen, dat is goed voor meer dan een half miljoen huizen en ruim 150.000 appartementen. Bij 3°C opwarming loopt dat op tot 4,8 miljoen woningen of negentig procent van het totale woningbestand.
De gevolgen daarbij zijn niet alleen voelbaar overdag. Vooral warme nachten vormen een ernstig gezondheidsrisico. “Hoge nachtelijke temperaturen verstoren de slaap en het herstel van het lichaam, met extra zware gevolgen voor ouderen, jonge kinderen en mensen met een kwetsbare gezondheid,” duidt Joost Declercq.
Het tegengaan van verdere klimaatopwarming (klimaatmitigatie) als het voorkomen van te hoge temperaturen (klimaatadaptatie) is volgens de onderzoekers van essentieel belang. Burgerlijk ingenieur-architect Joost Declercq maakt die adaptieve maatregelen om hoge temperaturen te voorkomen concreet aan de hand van de ladder van koeling. “Die ladder beschrijft vier stappen. Een eerste kijkt naar de omgeving. De eerste winst zit vaak buiten het gebouw door te zorgen voor meer schaduw, meer verdamping, minder hitte-eilandwerking, … Dat kan op verschillende manieren. Een eerste mogelijkheid is groenblauwe netwerken creëren. Water en groen helpen de omgeving afkoelen. Op stedenbouwkundig vlak kan het helpen de oriëntatie grondig te overdenken en erover te waken dat de wind opnieuw tussen de gebouwen kan waaien om de warme lucht weg te spoelen,” vertelt Joost Declercq.
Met zijn waterpasserende kleiklinker Passaqua levert wienerberger een mooie bijdrage in het creëren van groenblauwe netwerken. De voegen tussen de kleiklinker helpen hemelwater maximaal ter plaatse infiltreren, zelfs meer dan 10 jaar na de plaatsing.
Een volgende logische stap op de ladder van koeling is vermijden dat de zon in het gebouw kan dringen. Joost Declercq licht toe: “Alles begint met een goed masterplan. Een verstandig volume en een doordachte oriëntatie bepalen in grote mate of een gebouw later koelproblemen krijgt, of net niet. Oost-west-gevels zijn moeilijker te beheersen dan noord-zuid-gevels, omdat de zomerzon er lang en bijna loodrecht op staat. Aan de zuidzijde staat de zon in de zomer hoog aan de hemel, waardoor een eenvoudige luifel of een iets dikkere gevel volstaat om haar buiten te houden. Terwijl diezelfde zon in de winter, laag en schuin, wél naar binnen mag en warmtewinsten oplevert.
Minstens even bepalend, maar nog te weinig besproken, is de glasverhouding. Gebouwen zijn vandaag gemiddeld te veel beglaasd. Een gemiddelde beglazingsratio van ongeveer 40% van de gevel biedt in ons klimaat een goed evenwicht tussen een goede daglichttoetreding, passieve winterwinsten en een beheersbare zomersituatie. Maar die 40% geldt niet blind over alle gevels, maar hangt af van de oriëntatie en de blootstelling. Architecten kunnen zonnelasten simuleren: wie dat doet, ontdekt al snel waar de echte problemen zitten.
Het goede nieuws: een goed ontwerp maakt een gebouw niet duurder. Toch liggen hier grote winsten. Wie vroeg de juiste keuzes maakt in oriëntatie, volumetrie, glasverhoudingen, zonwering en passieve koelstrategieën met thermische massa en natuurlijke ventilatieve koeling kan de energievraag voor koeling al van in het vroeg ontwerpstadium significant terugdringen. Het nieuwe kantoor van Archipelago toont dat in de praktijk. We hebben de glasratio afgestemd op de oriëntatie en de totale hoeveelheid glas beperkt.”
Precies op deze trede - de gebouwschil - maken de oplossingen van wienerberger het verschil. Het hellend dak is vaak de grootste zonnecollector. Door te kiezen voor een goed geïsoleerd, gesloten dak weer je de zon concreet op de plek waar ze het hardst binnenkomt. Wanneer je kiest voor licht gekleurde kleidakpannen weerkaats je het zonlicht en de warmte waardoor je ook bijdraagt aan het beperken van het hitte-eilandeffect. Hetzelfde geldt voor het gebruik van lichte of witte gevelstenen.
Wanneer een goed ontwerp, een doordachte glasratio en een verstandig gekozen kleurenpalet de eerste verdedigingslinie vormen in het ontwerp van de gebouwschil, is het doordacht toepassen van zonwering de tweede. Het oververhittingsseizoen duurt inmiddels van half maart tot begin oktober. Hoe beter een gebouw geïsoleerd is, des te moeilijker warmte die toch binnenkomt er nog uit geraakt.
De derde stap op de ladder van koeling richt zich op wat er binnen de gebouwschil gebeurt. “Weinig ontwerpers staan er bij stil, maar het loont om interne warmtelasten te beperken. Toestellen die warmte produceren horen niet thuis in zones waar mensen werken. In het kantoor van Archipelago hebben we zware computers met de ontwerpprogramma’s verbannen naar een afgezonderde ruimte. Onze medewerkers benaderen die vanop hun laptops die minder warmte afgeven. De warmte uit de computerruimte recupereren we in de winter via de warmtewisselaar van de luchtgroep, in de zomer wordt ze direct afgevoerd.
Daarnaast loont het om temperatuurvariatie in een gebouw te tolereren en functies slim te zoneren: kleine vergaderzalen en klaslokalen oververhitten sneller dan een landschapskantoor,” geeft Joost Declercq aan.
Een andere optie in dit aspect van de strategie is koelte bufferen door de thermische massa actief te benutten. “Massa werkt als een spons: overdag absorbeert ze warmte, 's nachts geeft ze die goedkoop af via intensieve ventilatie. Om dat effect optimaal te benutten zijn vijf tot tien luchtwisselingen per uur nodig in plaats van de gebruikelijke twee voor hygiënische ventilatie. Natuurlijke ventilatiestrategieën vormen hier echter een eenvoudig antwoord op. Dat vraagt wel ontwerpbewustzijn. Massa die achter verlaagde plafonds of gipskarton verdwijnt, kan haar werk niet doen. Natuurlijke ventilatie versterkt dit principe zonder complexe installaties. Het volstaat een schoorsteeneffect te creëren door een gevelopening te voorzien op de benedenverdieping en ergens hoog in het gebouw, bijvoorbeeld de traphal of een zolderraam. Kipramen en beveiligde roosters bieden een antwoord op eventuele veiligheidsbezwaren,” tipt Joost Declercq.
De logica is helder: wanneer warmte toch binnenkomt, moet ze er eerst passief uit. Zonwering, nachtventilatie, isolatie en thermische massa zijn de prioritaire ingrepen. De combinatie van deze strategieën kan gemakkelijk leiden tot een reductie van de koellast met 60 tot 80% voor kantoren en een volledige eliminatie ervan voor residentiële projecten. Precies daar tonen keramische materialen hun waarde: keramische bouwblokken vlakken temperatuurschommelingen. Ze bufferen de koelte uit de nachtventilatie waardoor het gebouw overdag trager opnieuw opwarmt.
Wanneer passieve strategieën alleen niet volstaan, betekent dat nog niet dat zware koeling de volgende logische stap is. Joost Declercq pleit ervoor eerst te grijpen naar oplossingen die comfort verhogen met minimale energie. Een treffend voorbeeld: plafondventilatoren. Door de luchtsnelheid te verhogen, daalt de gevoelstemperatuur met 4 à 5°C. Deze eenvoudige ingreep heeft dus een opvallend groot effect. Deze technologie is daarom aan een serieuze remonte bezig. In scholen en vooruitstrevende kantoren in Frankrijk en Duitsland behoren ze meer en meer tot de standaard uitrusting. Die terughoudendheid tegenover actieve koeling is niet toevallig: koelinstallaties verhogen de piekbelasting op het elektriciteitsnet en warmen de buitenomgeving extra op, waardoor ze het probleem dat ze oplossen elders versterken. Actieve koeling blijft een optie, maar als sluitstuk, niet als standaardreflex.
De studie maakt duidelijk dat zomercomfort minstens even belangrijk wordt als warmtevraag in de winter. Dat sluit aan bij de richting die Joost Declercq schetst: regelgeving en richtlijnen moeten passieve strategieën expliciet prioriteren. Niet als alternatief, maar als vertrekpunt. En daar staat hij niet alleen in. De Europese Commissie heeft in de Guidance Documents bij de nieuwe Energy Performance for Buildings Directive (EPBD) net dezelfde prioriteiten naar voor geschoven.
Voor wienerberger ligt de relevantie precies daar. Klimaatadaptatie vraagt om oplossingen die schaalbaar zijn in nieuwbouw én renovatie, en die aansluiten op de manier waarop bouwers en ontwerpers al denken. De ladder van koeling biedt dat logische stappenplan. Keramische bouwmaterialen maken die stappen tastbaar en bouwbaar: van waterpasserende verharding die de omgeving helpt verkoelen, over dakpannen en gevelstenen die warmte weren en bufferen, tot een gebouw waarin technische installaties niet de hoofdrol spelen, maar een nuchtere aanvulling blijven op wat het gebouw zelf al doet.
In samenwerking met Burgerlijk ingenieur-architect Joost Declercq.
Lees ook: Wit als wapen tegen hittestress
Registreer en we houden u op de hoogte van de laatste nieuwtjes en bijkomend advies.
